بسته بندی چیست؟
بسته‌بندي، محافظي است كه سلامت كالاي محتوي خود را از مرحله پس از برداشت و توليد تا مرحله مصرف (نگهداري يا انبارهائي) حفظ كند.بسته‌بندي به معني ساخت يا تهيه و تعبيه ظرف يا محافظي نیز تعبیر شده كه می‌تواند سلامت كالاي مظروف يا محتوي خود را در فاصله زماني بعد از برداشت، توليد و در مرحله حمل و نقل، انبارداري و توزيع تا مصرف نهايي حفظ كند و از صدمات و خطرات احتمالي فيزيكي يا شيميايي آن جلوگيري كند.

بسته‌بندي، محافظي است كه سلامت كالاي محتوي خود را از مرحله پس از برداشت و توليد تا مرحله مصرف (نگهداري يا انبارهائي) حفظ كند.بسته‌بندي به معني ساخت يا تهيه و تعبيه ظرف يا محافظي نیز تعبیر شده كه  می‌تواند سلامت كالاي مظروف يا محتوي خود را در فاصله زماني بعد از برداشت، توليد و در مرحله حمل و نقل، انبارداري و توزيع تا مصرف نهايي حفظ كند و از صدمات و خطرات احتمالي فيزيكي يا شيميايي آن جلوگيري كند. بسته هم ‌به معني تهيه ظروف، محافظ يا سيستمي است كه سلامت كالاي مظروف خود را در فاصله توليد تا مصرف حفظ کرده و آن را از ضربات، صدمات، لرزش، فشار و ارتعاش مصون نگه  می‌دارد.  اما در یک تعریف بهتر، بسته‌بندي مكملی است به عنوان يك هنر يا علمي كه در رابطه با توسعه و استفاده از مواد، روش ها و تجهيزات براي بكارگيري محصول در يك ظرف به منظور محافظت از محصول در برابر مراحل مختلف تعريف می‌شود، يا به عبارتی در تعريف بسته‌بندي مي‌توان گفت كه بسته‌بندي عبارت است از هرگونه ظرف يا بسته‌اي كه محصول در آن براي فروش به بازار عرضه مي‌شود و به وسيله آن اطلاعات لازم در مورد محصول به مصرف‌كنندگان منتقل مي‌شوند.

دهخدا در فرهنگ لغت خود، بسته‌بندي را : بستن اشياء متفرق در يك لفاف يا در يك صندوق بيان مي‌كند. انستيتو بسته‌بندي آمريكا هم‌، بسته‌بندي را دربرگرفتن محصولات، اقلام و يا بسته‌ها در يك كيسه، جعبه، ليوان، سيني، قوطي، لوله و يا فرم ديگري از ظروف می‌داند كه قادر است ویژگی‌های ذیل را داشته باشد:

  1. در برگرفتن كالا براي حمل و نقل و استفاده از محصول، يعني علت اصلي استفاده از يك بسته اين است كه بتوان محصول را از محلي به محل ديگر منتقل كرد.
  2. محافظت، يعني كالا را از شرايط محيط خارج آن حفظ کند، از جمله عواملي نظير فشار، رطوبت، نور و . . . كه تأثير هريك از اين عوامل بستگي به ماهيت محصول و حساسيت آن دارد.
  3. انتقال اطلاعات، بسته بايد اطلاعات دقيقي از محتوي و محصول داخل خود را بيان كند، بنابراين اغلب اطلاعات واحد مصرف، ايمني مصرف، تقسيم كردن محصول، پيچيدن محصول با هم، استفاده دوباره ازبسته و . . . باید قابلیت ارائه بیابند.

با این ویژگی‌ها،در حقیقت بسته بندي شخصيت محصول است و چهره كالا را مشخص مي‌كند، زيرا خريدار از طريق بسته بندي، محصول را شناسايي مي‌كند. پس، بسته‌بندي پيام توليد كننده موادغذايي به خريدار است كه بين آنها ارتباط برقرار كرده و اطلاع‌رساني مي‌كند. هر چند بسته‌بندي در بهترين حالت، به عنوان يك سيستم هماهنگ توصيف مي‌شود كه هدف از آن آماده‌سازي كالا جهت حمل و نقل، توزيع انباركردن، فروش و مصرف است، ولی عملا يك عمليات تجاري پيچيده، پويا، علمي، هنري و بحث آفرين است كه در بنيادي‌ترين شكل خود، كاركردهاي محافظت، نگهداري، حمل و نقل، اطلاع رساني و فروش را شامل مي‌شود. به واقع بسته‌بندي نوعي عملكرد خدماتي است كه به خودي خود نمي تواند وجود داشته باشد؛ زيرا به يك كالا نيازمند است. اگر كالايي وجود نداشت، هيچ گاه نيازي هم به بسته بندي احساس نمی‌شد. بدینسان،بسته‌بندي كاركردهاي بسيار متنوعي دارد، از كاركردهايي كه ماهيت فني دارد گرفته تا آنهايي كه به بازاريابي مربوط مي‌شوند.

بسته بندی چیست؟

 

 

كاركردهاي فني                     كاركردهاي بازاريابي

دربرگيري    /    اندازه‌گيري    /   تبادل اطلاعات    /   ارتقاء

محافظت   /     ذخيره‌سازي    /    نمايش    /    فروش

نگهداري    /   دورريزي    /   آگاهي‌رساني    /   ايجادانگيزه

ماهنامه صنعت بسته بندي- شماره 37

 

مشخصات فني هر بسته‌بندي نيازمند مهارت هاي علمي و مهندسي است؛ درحالي كه متخصصان بازاريابي نيازمند مهارت‌هايي در زمينه درك هنري و انگيزشي هستند. مديران بسته‌بندي نيازمند يك درك بنيادي هستند كه هر دو مقوله بازاريابي و فني را، همراه با شم تجاري خوب، شامل مي‌شود. اين دامنه غيرمعمول مهارتي، صنعت بسته‌بندي را بريك گزينه شغلي منحصر به فرد تبديل مي‌كند.

بسته بندي يك پديده جديد نيست، فعاليتي است كه ارتباط تنگاتنگي با تكامل جامعه دارد و از اين ديدگاه مي‌توان آن را تا دوره اوليه زندگي بشر ردگيري كرد. ماهيت درجه و كميت بسته‌بندي در هر مرحله از رشد يك جامعه بازتاب نيازها، الگوهاي فرهنگي، منابع، مواد و فن‌آوري آن جامعه است. مطالعه نقش‌ها و اشكال متغير بسته‌بندي در طول قرون، به معناي واقعي، مطالعه‌اي است از رشد و تمدن. به نظر مي‌رسد كه تغيير، از نقطه نظر فردي، اغلب به آن چيزي اطلاق مي‌شود كه قبلا رخ داده است، ولي جامعه داراي تغييرات روزانه است: برخورد با چالش‌هاي جديد، آگاهي تركيب يافته جديد، پاسخ به نيازهاي جديد و رد سيستم‌هايي كه عدم مقبوليت آنها به اثبات رسيده است. اين تغييرات، ناگزير در نحوه بسته‌بندي، توزيع، و مصرف كالاهاي ما هم بازتاب مي‌يابند. از آنجايي كه علم بسته‌بندي، با هرآنچه كه به عنوان يك جامعه انجام مي‌دهيم، رابطه تنگاتنگي دارد؛ پس تعجبي نخواهد داشت كه صنعت بسته بندي نيز همواره در حال تغيير باشد.ممكن است يك بخش كامل، بدون هيچ اعتنايي رها شود و صنايع جديد با كشف مواد، فرآيندها و يا نيازهاي جديد ايجاد گردد. براي نمونه يك بخش جديد در بسته‌بندي پس از يك حادثه فاجعه‌آميز دستكاري در كالا (دوره تيلول در اكتبر 1982) زاده شد. جامعه ناگهان سيستم‌هاي بسته‌بندي را طلبيد كه دستكاري در كالا را نشان مي‌دهد. تا دهه 1950، روغن موتور به صورت فله به مراكز سرويس تحويل مي‌شد كه و آنها را در ظرف‌هاي شيشه‌اي يك ليتري پيمانه مي كردند. امتيازات روغن موتوري كه قبلاً در ظرف‌هاي فلزي پيمانه شده بود، بازارمربوطه را يكسره به استفاده از ظرف‌هاي فلزي سوق داد.تا اواخر دهه 1960، ظرف‌هاي كمپوزيت فويل/ اليافي جايگزين ظرف‌هاي فلزي شده بود و تا اواخر دهه 1970، بطري‌هاي پلاستيكي جاي ظروف اليافي را گرفتند.به طور مشابه، نحوه توزيع شير از بطري‌هاي شيشه‌اي قديم تا انواع امروزي جعبه‌هاي كاغذي ساده و اسپيتيك، بطري‌هاي پلاستيكي و كيسه‌هاي انعطاف‌پذير، تغيير كرده است كه هر روش امتيازات خاص خود را دارد.البته اين كه روغن و شير در آينده چگونه توزيع خواهند شد، چيزي است كه مي‌توان در مورد آن گمانه‌زني كرد. مي‌توان گفت كه انتخاب آينده با نياز به فرآيند بسته‌بندي قابل قبول از نظر زيست محيطي و با توليد كمترين ضايعات تعيين مي‌شود. همچنين قيمت‌هاي نسبي مواد پتروشيمي و فلزي نيز در اين امر مؤثرند و نهايتاً، اين كه چگونه روغن و شير را خريداري كرده و مصرف مي كنيم نيز تأثير به سزايي دارد. بدین جهت هيچ گونه گزينه‌اي را نمي‌توان ناديده گرفت؛ تصور اين كه زماني شير درظرف‌هاي آلومينيومي با قابليت پركردن دوباره توزيع شود، به هيچ وجه دشوار نيست.

بنابراین، بسته بندي محصول از عوامل پرهزينه و مهم استراتژي بازاريابي است و بويژه در مواد غذايي اهميت خاصي دارد. طراحان بسته‌بندي محصولات با استفاده از چشم‌هاي الكترونيك در فروشگاه‌هاي مواد غذايي مشاهده كرده‌اند كه خريداران فقط 3/2 ثانيه هربسته محصول غذايي را مشاهده مي‌كنند. امروزه هزينه‌هاي مربوط به بسته‌بندي در كشورهاي پيشرفته بسيار بالاست و چنين تخمين زده‌اند كه 10 درصد هزينه مربوط به خريد محصولات هزينه بسته‌بندي است. بسته‌بندي دربرگيرنده فعاليت هايي چون طرح‌ريزي و توليد ظرف يا جعبه هر محصولي مي‌شود و آن‌را مي‌توان وسيله تعيين‌شده براي تحويل مطمئن محصول به مصرف‌كننده نهايي در شرايطي سالم و حداقل هزينه كلي دانست. بسته‌بندي آنچه كه فروخته مي‌شود را حفاظت مي‌كند و آنچه را كه حفاظت مي‌شود به فروش مي رساند. بدین روی و چنانچه در تعاريف فوق ملاحظه مي‌شود، هدف بسته‌بندي نگهداري كالا (حفاظت) در زمان پس از توليد در مدت حمل و نقل و در زمان نگهداري قبل از مصرف تا زمان مصرف است.

توليد           نگهداري           حمل و نقل           نگهداري           مصرف

که در هر مرحله از مراحل فوق بايد شرايط محيط و شرايط اختصاصي كالا را در انتخاب بسته مدنظر قرارداد و علاوه بر آن بايد شرايط رواني و تبليغاتي را در هنگام عرضه كالا به مصرف كننده نيز مورد توجه قرار بگیرد. در نهايت بحث توجيه اقتصادي و هزينه اقتصادي و هزينه بسته‌بندي نيز موضوع تعيين‌كننده‌اي است و این مهم را می‌رساند که معيارهاي بسته بندي را مي توان در پنج گروه مشتمل بر نمود، حفاظت، عملكرد، هزينه واحياناپذير طبقه‌بندی کرد